Masjid an-Nabawi is door opeenvolgende bouwwerkzaamheden gegroeid: van de eerste moskee die de Profeet ﷺ bouwde tot de huidige uitbreidingen en binnenplaatsen.
1 AH (622 n.Chr.)
De Profeet ﷺ begon de moskee te bouwen in Rabi al-Awwal, op een plek waar dadels werden gedroogd en die toebehoorde aan Sahl en Suhayl, twee wezen; hij legde de eerste steen van de fundering en werkte samen met de metgezellen (moge Allah tevreden over hen zijn). De moskee was in Shawwal (april 623 n.Chr.) voltooid. De eerste moskee had een stenen fundering, muren van leemstenen, zuilen van palmstammen en een dak van palmbladeren boven de kant van de qibla. Er waren drie deuren; nadat de gebedsrichting naar de Kaäba was veranderd, werd de zuidelijke deur gesloten en ging er een noordelijke deur open.
7 AH (628 n.Chr.)
Na de terugkeer uit Khaybar werd de moskee aan alle kanten uitgebreid, behalve aan de kant van de qibla. De moskee kreeg een vierkante vorm van ongeveer 100 bij 100 el, oftewel circa 2.433 vierkante meter. De muren waren ongeveer 74 centimeter dik en 3,45 meter hoog.
17 AH (638 n.Chr.)
Sayyiduna Umar ibn al-Khattab (moge Allah tevreden over hem zijn) breidde de moskee naar het westen, zuiden en noorden uit nadat hij omliggende huizen had gekocht; aan de oostkant stonden de kamers van de vrouwen van de Profeet ﷺ (moge Allah tevreden over hen zijn). De moskee was 140 bij 120 el groot, ongeveer 4.088 vierkante meter, en het dak was circa 5,4 meter hoog. Kleine stenen uit Wadi al-Aqiq bedekten de vloer, en in de noordelijke, oostelijke en westelijke muren waren telkens twee deuren.
29-30 AH (649-650 n.Chr.)
Sayyiduna Uthman ibn Affan (moge Allah tevreden over hem zijn) herbouwde en vergrootte de moskee van Rabi al-Awwal 29 AH tot Muharram 30 AH, met 10.000 dirham uit eigen middelen. De moskee was ongeveer 170 bij 130 el groot, circa 5.378 vierkante meter, met muren van gehouwen steen en kalkpleister, zuilen van bewerkte steen die met ijzeren staven in lood waren verstevigd, en een dak van teak. De zes deuren bleven behouden.
88-91 AH (706-710 n.Chr.)
De Omajjadische regering breidde de moskee tussen 706 en 709 n.Chr. uit onder haar gouverneur van Madinah, Umar ibn Abd al-Aziz (moge Allah hem genadig zijn), door omliggende huizen te kopen en de kamers van de vrouwen van de Profeet ﷺ (moge Allah tevreden over hen zijn) in de moskee op te nemen, waaronder de kamer waar de Profeet ﷺ begraven ligt. Er werden muren van gehouwen steen, vier minaretten op de hoeken en de eerste holle mihrab aangelegd; de uitbreiding bedroeg naar schatting ongeveer 2.369 vierkante meter. Salih ibn Kaysan (moge Allah hem genadig zijn) hield toezicht op de werkzaamheden, die volgens een inscriptie in 91 AH (710 n.Chr.) werden voltooid. Volgens een overgeleverd bericht vroeg de Omajjadische regering de Byzantijnse keizer om bekwame ambachtslieden en ontving zij goud, veertig ladingen mozaïek en honderd ambachtslieden; geleerden denken dat een deel van de materialen mogelijk naar de Omajjadenmoskee in Damascus is gegaan.
160-165 AH (777-782 n.Chr.)
Na een bezoek aan Madinah voor de hadj in 160 AH gaf de Abbasidische regering opdracht de moskee naar het noorden uit te breiden; de werkzaamheden vonden plaats tussen 161 of 162 AH en 165 AH. De moskee was ongeveer 9.309 vierkante meter groot en had 290 zuilen. Het onderste deel van de qibla-muur was bekleed met marmer, terwijl gouden stukken op het bovenste deel er van een afstand uitzagen als mozaïek. Bronnen verschillen over het aantal deuren daarna: de Madinah Encyclopedia vermeldt er 24, terwijl andere bronnen 20 of 19 noemen.
654-668 AH (1256-1270 n.Chr.)
Op 1 Ramadan 654 AH (22 september 1256 n.Chr.) beschadigde een brand de moskee zwaar. De laatste Abbasidische kalief stuurde bouwmaterialen, maar door de val van Bagdad kwamen de werkzaamheden stil te liggen, totdat Mamlukse sultans ze overnamen. Het voorste gedeelte, met vier hoofdingangen, was in 1259-60 n.Chr. voltooid; de volledige herbouw werd in 668 AH (1269-70 n.Chr.) afgerond. In de Mamlukse periode werden de meeste oudere deuren gesloten, zodat Bab Jibril, Bab al-Nisa, Bab al-Salam en Bab al-Rahmah de vier hoofdingangen waren.
886-890 AH (1481-1485 n.Chr.)
Op 13 Ramadan 886 AH (5 november 1481 n.Chr.) werd de zuidoostelijke minaret door de bliksem getroffen. De daaropvolgende brand verwoestte twee daken, de minbar en de omheining rond de kamer van de Profeet ﷺ, en beschadigde de meeste zuilen. De Mamlukse sultan Qaitbay (moge Allah hem genadig zijn) van Egypte stuurde werklieden en bouwmaterialen; de renovatie en versiering werden in 888 AH (1483 n.Chr.) voltooid, waarna de afwerking doorging tot 890 AH. De moskee was ongeveer 9.429 vierkante meter groot, met een grotere koepel boven de kamer van de Profeet ﷺ en twee koepels aan de kant van Bab al-Salam. Tussen Bab al-Salam en Bab al-Rahmah werden een madrasa en een ribat gebouwd.
938-947 AH (1531-1540 n.Chr.)
Onder de Ottomaanse sultan Suleiman de Prachtlievende (moge Allah hem genadig zijn) herstelden ingenieurs en ambachtslieden die uit Istanbul waren gestuurd de moskee tussen 938 en 947 AH. Bij de Ottomaanse herbouw kreeg de moskee de Majidiyya-minaret in het noordwesten, de Bab al-Salam-minaret in het zuidwesten en de Bab al-Rahmah-minaret in het westen. De Bab al-Salam-minaret gaat terug op een minaret die Muhammad ibn Qalawun (moge Allah hem genadig zijn) in 706 AH (1306-07 n.Chr.) liet bouwen.
1817-1837
Sultan Mahmud II (moge Allah hem genadig zijn) liet een nieuwe stenen koepel bouwen boven de kamer van de Profeet ﷺ, bedekte die met lood en liet haar groen schilderen; dit is de Groene Koepel die we vandaag kennen.
1849-1861
De Ottomaanse sultan Abdulmejid I (moge Allah hem genadig zijn) besloot de moskee eind 1849 te herbouwen, nadat Davud Pasha (moge Allah hem genadig zijn), de shaykh van de Haram, had geschreven dat de moskee al ongeveer vier eeuwen niet volledig was gerestaureerd. Abdulhalim Efendi (moge Allah hem genadig zijn) leidde de bouwcommissie tot aan zijn overlijden dat jaar in Makkah; Mehmed Raif Pasha (moge Allah hem genadig zijn) nam het daarna van hem over. De bouw liep van 1267 AH (1851 n.Chr.) tot 1277 AH (1861 n.Chr.) en duurde ongeveer twaalf tot dertien jaar. De herbouwde moskee was ongeveer 10.939 vierkante meter groot, met een marmeren vloer, 327 zuilen, muren van zwart basalt en koepels die het houten dak vervingen. De vijf vernieuwde poorten waren Bab al-Salam, Bab al-Rahmah, Bab al-Nisa, Bab Jibril en de nieuwe Bab al-Majidi. De kalligraaf Abdullah Zuhdi (moge Allah hem genadig zijn) deed er drie jaar over om vergulde inscripties in thuluthschrift door de hele moskee aan te brengen. Ten noorden van de zuilengalerijen liet de sultan koranscholen en opslagruimten bouwen.
1949-1955
Koning Abdulaziz (moge Allah hem genadig zijn) kondigde in 1368 AH (1949 n.Chr.) de eerste Saoedische uitbreiding aan; de sloop begon in 1370 AH en de werkzaamheden werden in 1375 AH (1955 n.Chr.) voltooid onder koning Saud (moge Allah hem genadig zijn). De uitbreiding liep naar het noorden, oosten en westen, terwijl het zuidelijke deel van het Ottomaanse gebouw behouden bleef. Er kwam meer dan 6.000 vierkante meter bij, waardoor de moskee ongeveer 16.300 vierkante meter groot werd, met twee binnenplaatsen die door een portiek van elkaar waren gescheiden. Zuilen van gewapend beton droegen spitsbogen; 232 ronde zuilen hadden bronzen kapitelen en een houten plafond met plantaardige motieven. Twee minaretten van 72 meter brachten het totaal op vier, en het aantal deuren steeg tot tien. Bij de uitbreiding bleven eerdere poorten behouden en kwamen Bab King Abdulaziz, Bab King Saud, Bab Uthman, Bab Umar en Bab al-Siddiq erbij.
1975-1977
Onder koning Faisal (moge Allah hem genadig zijn) werd ten westen van de moskee land vrijgemaakt en overdekt voor een gebedsruimte van 35.000 vierkante meter in 1395 AH (1975 n.Chr.); later kwam daar 5.550 vierkante meter bij, zodat de oppervlakte ongeveer 40.550 vierkante meter bedroeg. Onder koning Khalid (moge Allah hem genadig zijn) werd in 1397 AH (1977 n.Chr.) nog eens 43.000 vierkante meter vrijgemaakt en overdekt als binnenplaats, nadat er brand was uitgebroken op de Souq al-Qumasha-markt in het zuidwesten.
1984-1994
Koning Fahd bin Abdulaziz (moge Allah hem genadig zijn) legde op 2 november 1984 (1405 AH) de eerste steen van de tweede Saoedische uitbreiding; deze werd in 1414 AH (1993-94 n.Chr.) voltooid. Het nieuwe gebouw van 82.000 vierkante meter omsloot de oudere moskee aan de noord-, oost- en westkant, waardoor de moskee zelf ongeveer 98.500 vierkante meter groot werd. Inclusief de binnenplaatsen steeg de capaciteit tot meer dan 650.000 gelovigen en tijdens piekperioden tot maximaal 1 miljoen. De begane grond heeft 2.028 met marmer beklede zuilen met koperen kapitelen en 27 schuifkoepels, elk 18 meter breed. Zes nieuwe minaretten van ongeveer 104 tot 105 meter brachten het totaal op tien. Bij de uitbreiding werden Bab Umar, Bab Uthman, Bab al-Majidi en de poorten van koning Abdulaziz en koning Saud opgenomen. De zeven hoofdingangen hebben elk vijf deuren naast elkaar, en er werden 41 genummerde ingangen vermeld.
2012-heden
Koning Abdullah (moge Allah hem genadig zijn) legde op 24 september 2012 (1433 AH) de eerste steen van de derde Saoedische uitbreiding; Hoeder van de Twee Heilige Moskeeën, koning Salman, gaf opdracht deze te voltooien. Het geplande gebied beslaat 1.020.500 vierkante meter, met inbegrip van overdekte gebouwen en binnenplaatsen, en de capaciteit neemt toe tot ongeveer 1,8 miljoen gelovigen. De uitbreiding omvat 250 parasols die 143.000 vierkante meter aan binnenplaatsen beschaduwen.
Het ministerie van Hadj en Umrah vermeldt tegenwoordig 100 poorten voor de moskee en 40 voor de binnenplaatsen.
